การศึกษาทางมหภาค จุลภาค และ HPLC chromatogram ของเครื่องยาที่เรียกว่า เจตพังคี

บทคัดย่อ

เจตพังคี เป็นชื่อเรียกของพืช ที่ใช้เป็นส่วนประกอบ ในตำรับยาแผนไทยหลายตำรับ โดยเฉพาะยาประสะเจตพังคี ซึ่งบรรจุอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติ โดยตำรับยานี้ประกอบด้วยเจตพังคีร้อยละ 50 ของตำรับ จากการสืบค้นพบว่าเจตพังคีเป็นชื่อเรียกของพืช 2 ชนิด ในวงศ์เปล้า (Euphorbiaceae) ได้แก่ Croton crassifolius Geiseler และ Cladogynos orientalis Zipp. ex Span ด้วยสาเหตุนี้เอง จึงอาจทำให้เกิดความสับสน ในการนำเครื่องยาดังกล่าว มาใช้ประโยชน์ หรือการใช้เจตพังคีหรือพังคีเป็นชื่อเรียกของเครื่องยาที่ใช้รากเป็นส่วนประกอบในตำรับยาแผนไทยหลายตำรับ โดยเฉพาะยาประสะเจตพังคี ซึ่งบรรจุอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติ ในตำรับยานี้ประกอบด้วยเจตพังคีร้อยละ 50 ของตำรับ จากการสืบค้นพบว่าในตำรายานั้นบ้างก็ระบุว่าเป็นชื่อเจตพังคีหรือพังคี โดยจัดอยู่ในวงศ์ Euphorbiaceae ที่มีการระบุชื่อวิทยาศาสตร์คือ Croton crassifolius Geiseler และ Cladogynos orientalis Zipp. ex Span. ด้วยสาเหตุนี้เองจึงอาจทำให้เกิดความสับสนในการนำเครื่องยาดังกล่าวมาใช้ประโยชน์หรือการใช้อ้างอิงเพื่อนำไปสู่งานวิจัยอื่นๆ ซึ่งอาจส่งผลต่อข้อมูลงานวิจัยที่มีอยู่จึงต้องการศึกษาเปรียบเทียบลักษณะทางมหภาค จุลภาค และลักษณะของโครมาโทแกรมด้วยวิธี โครมาโทกราฟีสมรรถนะสูงของเครื่องยาที่ได้จากตัวอย่างแท้ของรากพืชทั้ง 2 ชนิดและจากแหล่งการค้า ผลการศึกษาพบความแตกต่างกันทั้งทางมหภาค จุลภาค และโครมาโทแกรม โดยรากของ C. crassifolius และ C. orientalis มีค่าเฉลี่ยอัตราส่วนความหนาระหว่างชั้น xylem ต่อความหนาของชั้น Cortex ที่ 0.689±0.107 และ10.268± 1.979 ตามลำดับ ซึ่งแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับนัยสำคัญ 0.05 ตัวอย่างจากแหล่งการค้า มีอัตราส่วนความหนาของชั้น xylem ต่ออัตราส่วนความหนาของชั้น cortex มีค่าเฉลี่ยอยู่ระหว่าง 0.532±0.026 ถึง 1.061±0.049 ซึ่งไม่แตกต่างกับค่าที่ได้จากตัวอย่างแท้ชนิด C. crassifolius อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ส่วนการศึกษาโครมาโทแกรมที่ได้จากสารสกัด C. crassifolius และตัวอย่างจากแหล่งการค้านั้นมีความแตกต่างกันกับ C. orientalis เนื่องจากมีจุดสัญญาณที่เด่นชัดเกิดในช่วงนาทีที่ 35-40 แต่ใน C. orientalis ไม่ปรากฏจุดสัญญาณดังกล่าว