การศึกษาคุณภาพของตำรับยาธาตุบรรจบที่จำหน่ายในประเทศไทย
คำสำคัญ:
ยาสมุนไพร, ยาธาตุบรรจบ, การควบคุมมาตรฐานบทคัดย่อ
ตำรับยาธาตุบรรจบเป็นยาสมุนไพรที่อยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติ ประกอบด้วยสมุนไพร 22 ชนิด โดยมีสรรพคุณใช้สำหรับบรรเทาอาการท้องเสีย ท้องอืด ท้องเฟ้อ รูปแบบของยาธาตุบรรจบมีหลากหลายรูปแบบได้แก่ ลูกกลอน แคปซูลและผง แต่ยังไม่เคยมีการศึกษามาตรฐานของผลิตภัณฑ์ยาธาตุบรรจบที่มีวางจำหน่ายในประเทศไทย งานวิจัยนี้จึงมุ่งศึกษาคุณสมบัติทางเคมี-กายภาพ การปนเปื้อนทางเคมีและจุลินทรีย์ตามเกณฑ์ระบุในตำรายามาตรฐานสมุนไพรไทย โดยเปรียบเทียบระหว่างยาธาตุบรรจบที่เตรียมขึ้นตามสัดส่วนที่ระบุในบัญชียาหลัก และยาธาตุบรรจบที่มีวางจำหน่ายในประเทศไทย การตรวจสอบคุณภาพสมุนไพรพบตัวอย่างที่ไม่เป็นไปตามมาตรฐาน จำนวน 7 ตัวอย่าง จากการวิเคราะห์พบว่า ตัวอย่างเหล่านี้มีปริมาณเถ้ารวมสูงเกินกว่าเกณฑ์มาตรฐาน เฉลี่ยอยู่ที่ 6.17-9.89 ร้อยละโดยน้ำหนัก ปริมาณสารสกัดทั้งเอทานอลและน้ำต่ำกว่าเกณฑ์ เฉลี่ยอยู่ที่ 0.22-0.60 และ 12.98-17.93 ร้อยละโดยน้ำหนัก ตามลำดับ นอกจากนี้ยังพบการปนเปื้อนของเชื้อจุลินทรีย์เกินกว่ามาตรฐาน จำนวน 3 ตัวอย่าง ผลการวิจัยนี้สามารถใช้เป็นแนวทางในการปรับปรุงกระบวนการผลิตเพื่อความปลอดภัยและประสิทธิภาพของสมุนไพรยาธาตุบรรจบ เพื่อเพิ่มความเชื่อมั่นในประสิทธิภาพและความปลอดภัยแก่ผู้บริโภคในอนาคต
เอกสารอ้างอิง
Ministry of Public Health, private sector and government organization. National master plan of Thai herbal medicine development 1st issue between 2017-2021. Samut Prakan: TS Interprint Company Limited; 2016. Thai.
National Drug Information. Report of national drug system development A.D.2014 [Internet]. 2014 [updated 2014Dec01; cited 2023 Nov01]. Available from: https://ndi.fda.moph.go.th/ndi_policy/detail/66/%E0%B8%9C%E0%B8%A5%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%94%E0%B8%B3%E0%B9%80%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%87%E0%B8%B2%E0%B8%99. Thai.
National Drug System Development Committee. National drug list of herbal medicine A.D.2023. Bangkok: Thai Government Gazette; 2023. p. 45-69. Thai.
Kanter M, Demir H, Karakaya C, Ozbek H. Gastroprotective activity of Nigella sativa L oil and its constituent, thymoquinone against acute alcohol-induced gastric mucosal injury in rats. World J Gastroenterol. 2005; 11(42): 6662-666.
Al-Mofleh IA, Alhaider AA, Mossa JS, Al-Sohaibani MO, Rafatullah S, Qureshi S. Protection of gastric mucosal damage by Coriandrum sativum L. pretreatment in Wistar albino rats. Environ Toxicol Pharmacol. 2006; 22(1): 64-69.
Banerjee D, Maity B, Nag SK, Bandyopadhyay SK, Chattopadhyay S. Healing potential of Picrorhiza kurroa (Scrofulariaceae) rhizomes against indomethacin-induced gastric ulceration: a mechanistic exploration. BMC Complement Altern Med. 2008; 8: 3.
Cho CH, Mei QB, Shang P, Lee SS, So HL, Guo X, et al. Study of the gastrointestinal protective effects of polysaccharides from Angelica sinensis in rats. Planta Med. 2000; 66(4): 348-351.
Sahoo HB, Sahoo SK, Sarangi SP, Sagar R, Kori ML. Anti-diarrhoeal investigation from aqueous extract of Cuminum cyminum Linn. Seed in Albino rats. Pharmacognosy Res. 2014; 6(3): 204-209.
Sheng Z, Yan X, Zhang R, Ni H, Cui Y, Ge J, et al. Assessment of the antidiarrhoeal properties of the aqueous extract and its soluble fractions of Chebulae Fructus (Terminalia chebula fruits). Pharm Biol. 2016; 54(9): 1847-1856.
Izadpanah S, Abdolghaffari AH, Farjadmand F, Eftekhari M, Baeeri M, Rahimifard M, et al. Beneficial effects of Trachyspermum ammi (L.) sprague on rat irritable bowel syndrome. Res J Pharmacogn. 2019; 6(2): 57-66.
Lee MS, Lee J, Kim Y. Green tea extract containing Piper retrofractum fruit ameliorates DSS-induced colitis via modulating microRNA-21 expression and NF-κB activity. Nutrients. 2022; 14(13). 2684.
Qu L, Liu C, Ke C, Zhan X, Li L, Xu H, et al. Atractylodes lancea rhizoma attenuates DSS-induced colitis by regulating intestinal flora and metabolites. Am J Chinese Med. 2022; 50(2): 525-552.
Haniadka R, Saldanha E, Sunita V, Palatty PL, Fayad R, Baliga MS. A review of the gastroprotective effects of ginger (Zingiber officinale Roscoe). Food Funct. 2013; 4(6): 845-855.
Ahmad T, Shinkafi TS, Routray I, Mahmood A, Ali S. Aqueous extract of dried flower buds of Syzygium aromaticum inhibits inflammation and oxidative stress. J Basic Clin Pharm. 2012; 3(3): 323-327.
Wang Q, Li Y, Wang S, Xiang Z, Dong W, Li X, et al. A review of the historical records, chemistry, pharmacology, pharmacokinetics and edibility of Angelica dahurica. Arab J Chem. 2023; 16(8): 104877.
Jaiarree N, Itharat A, Suthon P, Panthong S. Anti-inflammatory, anti-bacterial and antioxidant activities of Thai medicinal plants for diarrheal treatment. Planta Med. 2013; 79(13): PN47.
Chaiyawat C, Jamtaweekul J, Wongpentak S, Inthongkaew P. Safety of herbal medicines in the National List of Essential Medicines. Bull Dept Med Sci. 2014; 56(3); 123-134. Thai.
Hutton M. Human health concerns of lead, mercury, cadmium and arsenic. In: Hutchinson TC, Meema KM, eds. Lead, Mercury, Cadmium and Arsenic in the Environment. New York: Wiley; 1987:53-68.
Tropea A. Microbial contamination and public health: an overview. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(12):7441.
Bureau of Drug and Narcotic Department of Medical Sciences, Ministry of Public Health. Thai Herbal Pharmacopoeia 2021. Nonthaburi: Department of Medical Sciences, Ministry of Public Health; 2023. Thai.
Department of Thai Traditional and Alternative Medicine Ministry of Public Health. Thai Herbal Preparation Pharmacopoeia. Nonthaburi: Department of Thai Traditional and Alternative Medicine Ministry of Public Health; 2022. Thai.
Rao Y, Xiang B. Determination of total ash and acid-insoluble ash of Chinese herbal medicine Prunellae Spica by near infrared spectroscopy. Yakugaku Zasshi. 2009; 129(7): 881-886.
Dhaliwal SS, Sharma V, Shukla AK, Kaur M, Verma V, Sandhu PS, et al. Biofortification of oil quality, yield, and nutrient uptake in Indian mustard (Brassica juncea L.) by foliar application of boron and nitrogen. Front Plant Sci. 2022; 13: 976391.
Chua LY, Chong CH, Chua BL, Figiel A. Influence of drying methods on the antibacterial, antioxidant and essential oil volatile composition of herbs: A review. Food Bioprocess Technol. 2019; 12: 450-476.
World Health Organization. WHO guidelines for assessing quality of herbal medicines with reference to contaminants and residues. Geneva, Switzerland: Press; 2007.
Pongmuangmul S, Jittaprasatsin C, Wangroongsarb P, Poolsawat L. Thailand’s Situation of Microbial Contamination in Traditional and Herbal Medicines in 2021. Bull Dept Med Sci.2023; 65 (2): 45-67. Thai.
Pascual ME, Carretero ME, Slowing KV, Villar A. Simplified screening by TLC of plant drugs. Pharm Biol. 2002; 40(2): 139-143.
Phayom T. Editorial: Botanicals of Current Interest. Thai J. Pharm. Sci. 1987;12(1): Article 1. Available from: https://digital.car.chula.ac.th/tjps/vol12/iss1/1. Thai.
Xu C, Zhang Y, Zhu L, Huang Y, Lu J. Influence of growing season on phenolic compounds and antioxidant properties of grape berries from vines grown in subtropical climate. J Agric Food Chem. 2011; 59(4): 1078-1086.
Thamma N, Anywat-napong W, Thongprayoon W, Luepong P, Anywatnapong M. The influence of ai marketing technology on online purchasing decisions of household consumers in Thailand. JDBS. 2023; 9(1): 1-18.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2024 วารสารวิจัย มข. (ฉบับบัณฑิตศึกษา)
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
