แนวทางการประเมินการปลดปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ สำหรับการก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐาน: กรณีศึกษา โครงการก่อสร้างอุโมงค์รถไฟความเร็วสูง ช่วงคลองไผ่เส้นทางกรุงเทพมหานคร-นครราชสีมา ระยะที่ 1
คำสำคัญ:
การประเมินการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์, การก่อสร้างรถไฟความเร็วสูง, การก่อสร้างอุโมงค์บทคัดย่อ
การก่อสร้างระบบรถไฟความเร็วสูง เป็นโครงการโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่รูปแบบใหม่ในประเทศไทย ซึ่งจำเป็นต้องมีการประเมินผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมอย่างถี่ถ้วน อย่างไรก็ตาม การศึกษาเฉพาะทางเกี่ยวกับการประเมินการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากกิจกรรมการก่อสร้าง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนของอุโมงค์ยังมีจำกัด งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าตลอดช่วงการก่อสร้างอุโมงค์คลองไผ่ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโครงการรถไฟความเร็วสูง ระยะที่ 1 เส้นทางกรุงเทพฯ-นครราชสีมา โดยใช้วิธีการประเมินคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าตามหลักการของวัฎจักรชีวิต (life cycle assessment) เพื่อการวิเคราะห์ที่แม่นยำการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าถูกจำแนกตามหมวดหมู่งานออกเป็นสามส่วนหลัก ได้แก่ งานขุดเจาะและระเบิด งานโครงสร้าง และงานระบบราง ซึ่งครอบคลุมช่วงหลัก การผลิตวัสดุ (material production) การขนส่งวัสดุ (material transport) และการก่อสร้าง (construction) ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า การก่อสร้างอุโมงค์มีการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าสูงกว่าโครงสร้างรถไฟความเร็วสูงประเภทอื่น เนื่องจากความซับซ้อนของเทคนิคการขุดเจาะและปริมาณวัสดุที่ใช้มาก ผลการประเมินพบว่า อุโมงค์คลองไผ่มีการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า (CO2eq) รวมทั้งสิ้น 125.49 ล้านกิโลกรัมคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า โดยมีค่าเฉลี่ยอยู่ที่ 30,609.17 kgCO2eq ต่อเมตร จากการจำแนกประเภทงาน พบว่างานโครงสร้าง (99.08 ล้าน kgCO2eq) เป็นแหล่งปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่ใหญ่ที่สุด คิดเป็นสัดส่วนมากกว่าร้อยละ 78 ของปริมาณรวมทั้งหมด รองลงมาคือ งานขุดเจาะและระเบิด (13.45 ล้าน kgCO2eq) และงานระบบราง (12.95 ล้าน kgCO2eq) ข้อค้นพบที่เด่นชัดนี้ตอกย้ำว่า การลดผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมสำหรับโครงการก่อสร้างอุโมงค์ควรให้ความสำคัญกับการปรับปรุงกระบวนการและเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับการผลิตและการใช้วัสดุในงานโครงสร้างเป็นลำดับแรก ผลลัพธ์จากงานวิจัยนี้เป็นข้อมูลฐานที่มีคุณค่าสำหรับการตั้งเป้าหมายการลดคาร์บอนและวางแผนการจัดการสิ่งแวดล้อมสำหรับโครงการโครงสร้างพื้นฐานที่มีความซับซ้อนในอนาคตของประเทศไทย
เอกสารอ้างอิง
Thai-Chinese high-speed railway develops Thai rail system, connecting to international networks [Internet]. 2014 [cited 2025 Oct 13]. Available from: https://www.highspeedrail-thai-china.com/. Thai.
Lee JY, Lee CK, Chun YY. Greenhouse gas emissions from high-speed rail infrastructure construction in Korea. Transp Res Part D Transp Environ. 2020;87:102514. Available from: https://doi.org/10.1016/j.trd.2020.102514
Bueno G, Hoyos D, Capellán-Pérez I. Evaluating the environmental performance of the high speed rail project in the Basque Country, Spain. Res Transp Econ. 2017;62:44-56. Available from: https://doi.org/10.1016/j.retrec.2017.02.004
International Union of Railways. Carbon footprint of railway infrastructure: Comparing existing methodologies on typical corridors. Recommendations for harmonized approach [Internet]. 2016 [cited 2026 Oct 15]. Available from: https://uic.org/IMG/pdf/carbon_footprint_of_railway_infrastructure.pdf
United Nations Environment Programme. Emissions gap report 2024: No more hot air… please! With a massive gap between rhetoric and reality, countries draft new climate commitments [Internet]. 2024 [cited 2025 Oct 6]. Available from: https://wedocs.unep.org/20.500.11822/46404
National Oceanic and Atmospheric Administration. Climate change impacts [Internet]. 2024 [cited 2025 Oct 11]. Available from: https://www.noaa.gov/education/resource-collections/climate/climate-change-impacts
Progress of the Thailand-China high-speed railway [Internet]. 2023 [cited 2025 Oct 23]. Available from: https://www.jttri-airo.org/en/dll.php?id=20&s=pdf1&t=repo. Thai.
Office of Transport and Traffic Policy and Planning. Railway development and long term plan in Thailand [Internet]. 2017 Nov [cited 2025 Oct 23]. Available from: https://www.otp.go.th/uploads/tiny_uploads/PDF/2560-11/25601124-RaiwalDevOTP.pdf. Thai.
Wang X, Duan Z, Wu L, Yang D. Estimation of carbon dioxide emission in highway construction: A case study in southwest region of China. J Clean Prod. 2014;103:705-14. Available from: https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2014.10.030
Luo Z, Yang L, Liu J. Embodied carbon emissions of office building: A case study of China's 78 office buildings. Build Environ. 2015;95:365-71. Available from: https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2015.09.018
Yan H, Shen Q, Fan LCH, Wang Y, Zhang L. Greenhouse gas emissions in building construction: A case study of One Peking in Hong Kong. Build Environ. 2010;45(4):949-55. Available from: https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2009.09.014
Lin J, Li H, Huang W, Xu S, Cheng S. A carbon footprint of high-speed railways in China: A case study of the Beijing-Shanghai line. J Ind Ecol. 2019;23(4):869-78. Available from: https://doi.org/10.1111/jiec.12824
Thai-Chinese high-speed train develops Thai rail system, connects to international networks [Internet]. 2023 [cited 2025 Oct 15]. Available from: https://www.highspeedrail-thai-china.com/paper/. Thai.
Ferreira C, Freire F, Ribeiro J. Life-cycle assessment of a civil explosive. J Clean Prod. 2015;89:159-64. Available from: https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2014.11.027
EPD International AB. Hymix EPD [Internet]. 2024 Nov [cited 2025 Oct 15]. Available from: https://epd-australasia.com/wp-content/uploads/2024/12/EPD-IES-0007039_Hymix_QM321BA54-2_2024-11-19.pdf
Hammond G, Jones C. Inventory of carbon and energy (ICE) [Internet]. 2008 [cited 2025 Oct 15]. Available from: https://www.appropedia.org/w/images/5/56/ICE_Version_1.6a.pdf
Dextra Building Products (Guangdong) Co., Ltd. Environmental product declaration [Internet]. 2024 Apr [cited 2025 Oct 17]. Available from: https://www.dextragroup.com
The Norwegian EPD Foundation. Environmental product declaration [Internet]. 2023 Mar [cited 2025 Oct 17]. Available from: https://pretec.dk/files/%24misc/NEPD-4306-3549_Bolt-anchor-vemo-B1988.pdf
Lin Z, Lyu G, Fang K. Carbon emissions assessment of concrete and quantitative calculation of CO2 reduction benefits of SCMs: A case study of C30-C80 ready-mixed concrete in China. Case Stud Constr Mater. 2025:e04287. Available from: https://doi.org/10.1016/j.cscm.2025.e04287
Environmental product declaration reinforced concrete pipes manufactured by Humes in Winnellie [Internet]. 2024 Jul [cited 2025 Oct 19]. Available from: https://www.humes.com.au/sites/humes/files/docs/humes-epd-reinforced-concrete-pipes-winnellie.pdf
alwitra GmbH. Environmental product declaration of multiple products based on a worst case product [Internet]. 2024 Jun [cited 2025 Oct 19]. Available from: https://alwitra.de/fileadmin/user_upload/Daten/PDFs/Umweltproduktdeklarationen/EN/alwitra-evalon-epd-en-v1-06-2024.pdf
Process data set: Geosynthetics - OEKOBAU.DAT [Internet]. 2021 [cited 2025 Oct 20]. Available from: https://www.oekobaudat.de/OEKOBAU.DAT/datasetdetail/process.xhtml
Kaewunruen S, Sresakoolchai J, Yu S. Global warming potentials due to railway tunnel construction and maintenance. Appl Sci. 2020;10(18):6459. Available from: https://doi.org/10.3390/app10186459
Liwthaisong S, Chaithongrat T, Aksorn P. Reinforced concrete and embodied carbon in construction: Challenges and pathways to reduction in Thailand. Eng Appl Sci Res. 2025;52(2):125-34. Available from: https://ph01.tci-thaijo.org/index.php/easr/article/view/258616
Nakhonthong P, Aksorn P. Greenhouse gas emissions from rail infrastructure construction in Thailand: Case study double track railway project southern line Nakhon Pathom-Hua Hin route. KKU Res J. 2023;23(3):132-43.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารวิจัย มข. (ฉบับบัณฑิตศึกษา)
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
