ประเด็นท้าทายเกี่ยวกับการคุ้มครองสิทธิบัตรหน่วยพันธุกรรมมนุษย์ เพื่อการรักษาโรค

บทคัดย่อ

สิทธิบัตรเป็นทรัพย์สินทางปัญญาที่เป็นทรัพย์สินทางอุตสาหกรรมประเภทสิ่งประดิษฐ์ทางวิทยาศาสตร์ที่มีคุณค่าและมีมูลค่าทางเศรษฐกิจสูง เพื่อไม่ให้คุณค่าทางความคิดหรือประดิษฐ์วิจัยถูกลอกเลียนแบบ โดยภาครัฐได้ออกแบบให้มีระบบการคุ้มครองทางกฎหมายอย่างเหมาะสม ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อการพัฒนาทางวิศวกรรมศาสตร์ เทคโนโลยี และธุรกิจในอันที่จะช่วยเพิ่มมูลค่าทางการตลาดให้กับสินค้า สร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภค รวมถึงช่วยเพิ่มโอกาสในการหาเงินทุนเพื่อพัฒนาทรัพย์สินทางอุตสาหกรรม

        จากการศึกษาหลักการ แนวคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้องในการคุ้มครองสิทธิบัตรหน่วย พันธุกรรมมนุษย์เพื่อการรักษาโรค และการวิเคราะห์เปรียบเทียบข้อตกลงระหว่างประเทศ กฎหมายต่างประเทศและไทยที่เกี่ยวข้องกับการขอรับสิทธิบัตรหน่วยพันธุกรรมมนุษย์เพื่อการรักษาโรคพบว่าความหมายของหน่วยพันธุกรรมมนุษย์ (human genes) นั้นไม่ได้มีการบัญญัติในกฎหมายสิทธิบัตรไว้แต่อย่างใด ส่งผลถึงความชัดเจนในแง่การตีความของหน่วยงานรัฐ         ที่รับผิดชอบต่อการขอรับสิทธิบัตรโดยพันธุกรรมมนุษย์เพื่อการรักษาโรคและกระบวนการยุติธรรมกรณีเกิดข้อพิพาทระหว่างผู้ขอรับกับหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้อง ในส่วนขององค์ประกอบของการขอรับสิทธิบัตรหน่วยพันธุกรรมมนุษย์เพื่อการรักษาโรคนั้นถือเป็นสิ่งสำคัญต่อการคุ้มครองหน่วยพันธุกรรมมนุษย์เพื่อการรักษาโรคผ่านระบบการขอรับสิทธิบัตร หากระบุองค์ประกอบของการขอรับสิทธิบัตรหน่วยพันธุกรรมมนุษย์เพื่อการรักษาโรคให้มีความชัดเจน      จะสามารถแก้ปัญหาการระบุขอบเขตในข้อถือสิทธิ (claims) ที่กว้างขวางจนเกินไป

ดังนั้น เพื่อให้เกิดแนวทางที่เหมาะสมอันเกิดประโยชน์ต่อการคุ้มครองสิทธิบัตรดังกล่าว ผู้ศึกษาจึงเห็นควรให้มีการปรับปรุงกฎหมายเพื่อยินยอมให้มีการขอรับสิทธิบัตรหน่วยพันธุกรรมมนุษย์เพื่อการรักษาในประเทศไทย          โดยเสนอให้มีการแก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 9 แห่งพระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ. 2522  โดยเพิ่มเติมบทนิยามศัพท์เฉพาะทางวิทยาศาสตร์ให้มีความชัดเจน ลดปัญหาการแปลความขอบเขตนิยามศัพท์ของคำว่า “สารพันธุกรรม” และคำว่า “อนุพันธ์”  แก้ไขเพิ่มเติมเนื้อหาของบทบัญญัติมาตรา 9 ให้คุ้มครองถึงสารพันธุกรรม อนุพันธ์ สารสกัด หรือสิ่งอื่นใด หรือส่วนใดส่วน หนึ่งของสิ่งมีชีวิตซึ่งเกิดจากมนุษย์สร้างขึ้นเพื่อการรักษาโรค เพื่อให้สามารถขอรับสิทธิบัตรหน่วยพันธุกรรมมนุษย์เพื่อการรักษาโรคได้อย่างเหมาะสมกับบริบทของประเทศไทย และให้มีการเพิ่มเติมการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาโดยให้บัญญัติไว้ในอย่างชัดเจนในรัฐธรรมนูญ โดยให้รัฐพึงจัดให้มี และส่งเสริมงานวิจัย นวัตกรรม การประดิษฐ์หรือการค้นคิดเพื่อให้เกิดความรู้ใหม่ โดยมุ่งเน้นเทคโนโลยีชีวภาพด้านการป้องกันและรักษาโรค