การจัดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ตามแนวคิดวิทยาศาสตร์ภาคพลเมือง (Citizen inquiry) สำหรับนักศึกษาวิชาวิชาชีพครูสาขาวิทยาศาสตร์ทั่วไป คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์: กรณีธรณีพิบัติดินถล่มในจังหวัดอุตรดิตถ์
คำสำคัญ:
วิทยาศาสตร์ภาคพลเมือง, นักศึกษาวิชาชีพครู, การจัดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สังเคราะห์องค์ความรู้ธรณีพิบัติภัยดินถล่มในจังหวัดอุตรดิตถ์ และ 2) ศึกษาการออกแบบการจัดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ตามแนวคิดวิทยาศาสตร์ภาคพลเมือง (Citizen Inquiry: CI) สำหรับนักศึกษาวิชาชีพครูสาขาวิชาวิทยาศาสตร์ทั่วไป คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ กลุ่มเป้าหมายและผู้ให้ข้อมูลหลัก ได้แก่นักศึกษาวิชาวิชาชีพครูสาขาวิทยาศาสตร์ทั่วไป คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์จำนวน 50 คน อาจารย์หลักสูตรสาขาวิชาวิทยาศาสตร์ทั่วไป จำนวน 5 คน และผู้นำชุมชนและประชาชน ต.แม่พูล อ.ลับแล จ.อุตรดิตถ์ จำนวน 15 คน ซึ่งได้จากการสมัครใจเข้าร่วมโครงการ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ชนิดมีโครงสร้าง แบบตรวจสอบรายการ แบบสอบถาม แผนการจัดการเรียนรู้ และแบบประเมินแผนการจัดการเรียนรู้ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์สำเร็จรูปและสถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูลได้แก่ โดยใช้สถิติค่าเฉลี่ย ค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และ สถิติ t-test (One –Simple t-test)
ผลการวิจัยพบว่า 1) ผลการสังเคราะห์องค์ความรู้ในพื้นที่เกิดภัยพิบัติดินถล่มในพื้นที่ตำบลแม่พลู อำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ พบว่า ปัญหาเรื่องดินถล่มเป็นธรณีพิบัติภัยทางธรรมชาติ ที่เกิดการเคลื่อนที่ของมวลสาร (Mass movement หรือ mass-wasting) ซึ่งคือ กระบวนการเคลื่อนตัวของมวลหิน ดินและทรายลงมาตามความลาดชันภายใต้อิทธิพลแรงโน้มถ่วงของโลกเป็นหลัก โดยอาจอาศัยตัวกลางระหว่างการพัดพา สาเหตุธรณีพิบัติภัยดินถล่มในพื้นที่อำเภอแม่พลู จังหวัดอุตรดิตถ์ เกิดจากฝนตกต่อเนื่อง ดินร่วน และพื้นที่ลาดชัน เป็นต้น และ 2) ผลการออกแบบแนวทางจัดกิจกรรมการเรียนรู้เพื่อนำแนวคิดวิทยาศาสตร์ภาคพลเมือง มาใช้ในการจัดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์โดยใช้กรณีธรณีพิบัติภัยดินถล่ม จังหวัดอุตรดิตถ์ นักศึกษาเรียนรู้และฝึกปฏิบัติการการออกแบบการจัดการเรียนรู้ ผ่านการใช้กิจกรรมการเรียนรู้ที่หลากหลาย มีผลการประเมินแผนการจัดการเรียนรู้ของนักศึกษาวิชาชีพครู โดยภาพรวมอยู่ในระดับดี (= 4.48, = 0.10) สูงกว่าเกณฑ์ที่กำหนดร้อยละ 75 อย่างมีนัยสำคัญ .05
เอกสารอ้างอิง
กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย. (2549). สถานการณ์อุทักภัยและโคลนถล่ม. สืบค้นเมื่อ 15 มิถุนายน 2564 ค้นจาก URL:https://mgronline.com/local/detail/9490000069634.
พิมพันธ์ เดชะคุปต์ และพเยาว์ ยินดีสุข. (2558). รู้เนื้อหาก่อนสอนเก่ง การเปลี่ยนวัฒนธรรมคุณภาพในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
วิจารณ์ พานิชฒ. (2557). ครูเพื่อศิษย์สร้างห้องเรียนกลับทาง. กรุงเทพฯ:บริษัท เอส. อาร์. พริ้นติ้ง แมสโปรดักส์ จำกัด.
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2553). มาตรฐานครูวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (ฉบับปรับปรุง 2553). สืบค้นเมื่อ 5 ธันวาคม 2565 ค้นจาก http://sa.ipst.ac.th/?page_id=791.
สำนักงานวิชาการและมาตรฐานการศึกษา. (2553). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551.กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด.
อัฏฐพร ฤทธิชาติ. (2563). การใช้แนวคิดวิทยาศาสตร์ภาคพลเมืองโดยองค์กรภาคประชาชนด้านสิ่งแวดล้อมด้วยการวิจัยอย่างมีส่วนร่วม: กรณีศึกษาเครือข่ายภาคประชาชน จังหวัดระยอง. วารสารพัฒนศาสตร์, 3(2) กรกฎาคม – ธันวาคม 2563, 80-112.
อนุสสรา เฉลิมศรี, ดวงใจ สีเขียว, และพรทิพย์ ศิริภัทราชัย. (2564). การพัฒนาความสามารถในการจัดการเรียนรู้เชิงรุกของครูประถมศึกษาด้วยกระบวนการชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ, 6(4) เมษายน 2564, 177-191.
Arum, A., Chawadol, S., & Niwat, S. (2021). Promoting Core Competencies of High School Biology through Citizen Inquiry Technology: A Case of Polluting Microplastics. Arum ADITA, Proceedings of the 29th International Conference on Computers in Education. Asia-Pacific Society for Computers in Education. 228-229.
Bybee, R.W., Taylor, J.A., Gardner, A., Scotter, P.V., Power, JC., Westbrook, A., & Landes, A. (2006). The BSCS 5E instructional model: Origins and effectiveness. Colorado Springs, Co: BSCS 5 (2006).
Ortiz, J.L., Conkey, A.A.T., Brennan, L.A., Fedynich, L.V., & Green, M. (2020). Wild Bird Workshop: A Professional Development Opportunity for Educators. The American Biology Teacher, 82(1), 3–10.
Samantha, R., Merryn, M., Joan, L., Rod, L., & Penelope, H. (2017). Does citizen science have the capacityto transform population health science?. Critical Public Health, 29(1), 118-128.
