การประเมินระดับความรุนแรงของภัยแล้งในเขตพื้นที่ลุ่มน้ำพองตอนบน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การประเมินระดับความรุนแรงของภัยแล้งในเขตลุ่มน้ำพองตอนบนภายใต้การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในอนาคต จะเกี่ยวข้องกับการประยุกต์ใช้แบบจำลอง SWAT ร่วมกับแบบจำลอง WEAP ส่วนการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในอนาคต จะคาดการณ์จากแบบจำลองภูมิอากาศโลก CNRM-CM5, IPSL-CM5A-MR และ MIROC5 ภายใต้ภาพฉาย RCP 4.5 และ RCP 8.5 ในช่วงปี พ.ศ. 2563 – 2642 ในการสอบเทียบและตรวจสอบแบบจำลอง SWAT จะใช้ข้อมูลอัตราการไหลรายวันที่ไหลเข้าสู่อ่างเก็บน้ำเขื่อนอุบลรัตน์ช่วงปี พ.ศ. 2555 – 2560 และ 2550 – 2554 ตามลำดับ โดยการสอบเทียบมีค่า R2 มีค่าเท่ากับ 0.76 และค่า Nash-Sutcliffe Efficiency (NSE) เท่ากับ 0.82 และค่า R2 เท่ากับ 0.70 และค่า NSE เท่ากับ 0.69 สำหรับการตรวจสอบแบบจำลอง SWAT ซึ่งชี้ให้เห็นว่าแบบจำลองมีความแม่นยำและน่าเชื่อถือ ในการคาดการณ์สภาพภูมิอากาศในอนาคต พบว่าค่าอุณหภูมิสูงสุดและต่ำสุดกรณี RCP 4.5 และ RCP 8.5 มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นจากปัจจุบัน ส่วนปริมาณฝนเฉลี่ยรายปีในอนาคตมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นทั้งสองกรณี โดยกรณี RCP 8.5 จะมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นกว่ากรณี RCP 4.5 ส่วนผลการจำลองสภาพแบบจำลอง WEAP ในสภาพปัจจุบัน (ปี พ.ศ. 2543 – 2560) พบว่าเทศบาลตำบลโนนเมืองและตำบลดินดำมีความต้องการใช้น้ำมากที่สุดสองลำดับแรก ส่วนตำบลดินดำ ตำบลหนองแก และตำบลหนองแสง พบว่ามีการขาดแคลนน้ำสูงสุดสามลำดับแรก นอกจากนี้ยังพบว่าความต้องการใช้น้ำและการขาดแคลนน้ำในอนาคต กรณีด้านการเกษตรมีแนวโน้มลดลงอย่างชัดเจน ส่วนกรณีด้านการอุปโภคบริโภค อุตสาหกรรม และรักษาระบบนิเวศ มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ทั้งภาพฉาย RCP 4.5 และ RCP 8.5 ในส่วนของการประเมินความรุนแรงของภัยแล้งจะพิจารณาจากค่าดัชนี DHI (Drought Hazard Index) ซึ่งคำนวณจากค่าดัชนี SPEI (Standardised Precipitation-Evapotranspiration Index) และค่าดัชนี WSI (Water Scarcity Index) และแบ่งระดับความรุนแรงจากภัยแล้งเป็นปกติ, ปานกลาง, สูง และสูงมาก โดยพบว่าช่วงปี พ.ศ. 2543 – 2560 ปีที่ประสบปัญหาภัยแล้งในระดับความรุนแรงสูงถึงสูงมาก จะประกอบด้วยปี พ.ศ. 2548, 2550, 2551, 2553, 2555, 2556, 2558 และ 2559 ส่วนการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในอนาคตจะส่งผลให้ภัยแล้งมีแนวโน้มที่จะรุนแรงขึ้น โดยในกรณี RCP 4.5 ช่วงปี พ.ศ. 2563 – 2582 และ 2583 – 2602 พื้นที่ 2,697.53 ตร.กม. จะมีความแห้งแล้งอยู่ในระดับสูง และพื้นที่ 688.86 ตร.กม. จะอยู่ในระดับสูงมาก ส่วนช่วงปี พ.ศ. 2603 – 2622 และ 2623 – 2642 พื้นที่ 3,386.39 ตร.กม. จะอยู่ในระดับที่สูงมาก กรณี RCP 8.5 พบว่าช่วงปี พ.ศ. 2563 – 2582 และ 2583 – 2602 พื้นที่ 3,386.39 ตร.กม. จะมีความรุนแรงจากภัยแล้งอยู่ในระดับสูง ส่วนช่วงปี พ.ศ. 2603 – 2622 และ 2623 – 2642 พื้นที่ 3,386.39 ตร.กม. จะอยู่ในระดับสูงมาก โดยสรุปผลลัพธ์ที่ได้จะเป็นข้อมูลสำคัญในการวิเคราะห์และคาดการณ์ระดับความรุนแรงจากภัยแล้ง เพื่อใช้กำหนดมาตรการ เตรียมความพร้อม และรับมือกับปัญหาภัยแล้งที่อาจจะเกิดขึ้น ที่อาจจะส่งผลกระทบต่อการดำรงชีวิตของประชาชนในเขตพื้นที่ลุ่มน้ำพองตอนบน รวมถึงนำไปใช้เป็นแนวทางสำหรับพื้นที่ลุ่มน้ำอื่นๆ ที่ได้รับผลกระทบจากภัยแล้งต่อไป
Article Details
เอกสารอ้างอิง
[2] สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ. แผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ 20 ปี (พ.ศ. 2561-2580). กรุงเทพฯ; 2561. หน้า 1-9.
[3] กรมอุตุนิยมวิทยา. การประเมินผลกระทบของสภาวะฝนที่มีต่อประเทศไทยโดยใช้ดัชนี GMI. กรุงเทพฯ; 2558. หน้า 1-8.
[4] Donald AW, Michael HG. Understanding: the drought phenomenon: The role of definitions. Water International 1985;10(3):111–120.
[5] สุจริต คูณธนกุลวงศ์, พงษ์ศักดิ์ สุทธินนท์, ปิยธิดา เรืองรัศมี, โชคชัย สุทธิธรรมจิต, วิชุตา เหมเสถียร. โครงการศึกษาผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงและความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศในอนาคต ความล่อแหลม เปราะบางและการปรับตัวของภาคส่วนที่สำคัญ. สหบรรณานุกรมห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษาไทย. กรุงเทพฯ; 2560. หน้า 3-18.
[6] Neitsch SL, Arnold JG, Kiniry JR, Williams JR. Soil and Water Assessment Tool Theoretical Documentation Version 2009. Texas: Grassland, Soil and Water Research Laboratory, Agricultural Research Service and Blackland Research Center, Texas Agricultural Experiment Station, Temple, Texas. USA; 2011.
[7] บรรจงศักดิ์ ฟักสมบูรณ์ และนิพนธ์ ตั้งธรรม. การจำลองแบบพลวัตรเพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินที่ส่งผลต่อปริมาณน้ำท่าในลุ่มน้ำท่าจีนตอนบน. วารสารวิทยาศาสตร์บูรพา, 2560; 22(2): 42-57.
[8] กรมชลประทาน. คู่มือปฏิบัติงานเล่มที่ 8/16 การประเมินการใช้น้ำในกิจกรรมต่างๆ. กรุงเทพฯ; 2554. หน้า 5-7.
[9] Smakhtin V, Eriyagama N. Developing a software package for global desktop assessment of environmental flows. Environmental Modelling & Software 2008;23(12):1396-1406.
[10] Thomas B, McKee, Nolan J, Doesken, John Kleist. The relationship of drought frequency and duration to time scales. In: The Eighth Conference on Applied Climatology, American Meteorological Society, 17-22 Jan 1993, Anaheim, California. USA; 1993. p. 179-184.
[11] Michael J Hayes, Mark D Svoboda, Donald A Wiihite, Olga V Vanyarkho. Monitoring the 1996 Drought Using the Standardized Precipitation Index. Bulletin of the American Meteorological Society, BAMS 1999;80(3):429-438.
[12] Domínguez E, Moreno J, Ivanova Y. Water scarcity in a tropical country? - Revisiting the Colombian water resources. In: Global change: facing risks and threats to water resources: proceedings of the sixth World FRIEND conference, Fez, Morocco, October 2010. Morocco; 2010. p. 335-342.
[13] Falkenmark, M. The Massive Water Scarcity Now Threatening Africa: Why Isn't It Being Addressed?. A Journal of Environment and Society, AMBIO 1989;18(2):112-118.
[14] Damkjaer S, Taylor R. The measurement of water scarcity: Defining a meaningful Indicator. A Journal of Environment and Society, AMBIO 2017;46:513-53.
[15] ศูนย์ภูมิอากาศ. การเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิและปริมาณฝนจากการคาดการณ์การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศในอนาคต. กรุงเทพฯ: กรมอุตุนิยมวิทยา; 2559. หน้า 13-30.
[16] Moriasi DN, Arnold JG, Van Liew MW, Bingner RL, Harmel RD, Veith TL. Model evaluation guidelines for systematic quantification of accuracy in watershed simulations. American Society of Agricultural and Biological Engineers, ASABE 2007;50(3):885-900.
[17] กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย. แผนป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ. กรุงเทพฯ: 2559. หน้า 1-11.
