การสร้างแบบจำลองและการแก้ปัญหาที่แม่นยำของปัญหาการจัดสรรตำแหน่งที่ตั้งและการจัดเส้นทาง การขนส่งยาผ่านหน่วยบริการปฐมภูมิในพื้นที่ชนบท
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์หาตำแหน่งที่ตั้งที่เหมาะสมของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) สำหรับเข้าร่วมโครงการ “รับยาใกล้บ้าน” โดยมุ่งเน้นการจัดสรรผู้ป่วยไปยัง รพ.สต. ที่เหมาะสมอย่างเป็นระบบและการกำหนดเส้นทางการกระจายยาอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อยกระดับบริการดูแลสุขภาพที่บ้านสำหรับผู้ป่วยโรคเรื้อรัง โดยเฉพาะกลุ่มผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงในพื้นที่อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ที่มีข้อจำกัดด้านการเคลื่อนไหว งานวิจัยนี้นำเสนอกรอบแนวคิดที่บูรณาการการวิเคราะห์เชิงพื้นที่ร่วมกับเทคนิควิจัยดำเนินงานเพื่อพัฒนาระบบโลจิสติกส์ด้านสุขภาพในระดับชุมชน โดยใช้กระบวนการแก้ปัญหาแบบสองขั้นตอน ได้แก่ แบบจำลองการหาทำเลที่ตั้งและการจัดสรร (Location and Allocation Model) และแบบจำลองการจัดเส้นทางการขนส่ง (Vehicle Routing Model) ซึ่งดำเนินการด้วยวิธีการหาคำตอบแบบแม่นตรง (Exact Method) ผ่านโปรแกรม LINGO เพื่อให้ได้คำตอบเชิงเหมาะสมในบริบทของกรณีศึกษา ผลการวิเคราะห์พบว่า จาก รพ.สต. ที่เป็นทางเลือกจำนวน 9 แห่ง มีจำนวน 6 แห่งที่เหมาะสมสำหรับการเข้าร่วมโครงการ และสามารถจัดสรรผู้ป่วยจำนวน 58 รายได้อย่างมีประสิทธิภาพภายใต้ข้อจำกัดด้านศักยภาพการให้บริการ ทั้งนี้สามารถลดต้นทุนรวมด้านการขนส่งและการดำเนินงานได้ถึง 123,149.37 บาท (อัตราแลกเปลี่ยน 1.000 บาท เท่ากับ 0.02990 ดอลลาร์สหรัฐ) ข้อค้นพบจากการศึกษานี้สะท้อนให้เห็นว่า การประยุกต์ใช้แบบจำลองปัญหาการหาทำเลที่ตั้งและการจัดสรร (Location Allocation Problem: LAP) ร่วมกับแบบจำลองการจัดเส้นทางการขนส่ง (Vehicle Routing Problem: VRP) โดยใช้วิธีการแม่นตรงสามารถสนับสนุนการวางแผนและการจัดการระบบโลจิสติกส์ในบริการสุขภาพที่บ้านได้อย่างมีประสิทธิภาพ อีกทั้งยังมีศักยภาพในการขยายผลสู่บริบทของพื้นที่อื่นในอนาคต
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Photha, T.; Singweeratham, N.; Techakehakij, W.; Wongphan, T. Cost Assessment of the Pilot Program on Drug-Dispensing Services in Pharmacies to Reduce Hospital Overcrowding; Health Systems Research Institute: Nonthaburi, Thailand, August 31, 2020.
Passarat, B. Ministry of Public Health Demonstrates That Telemedicine Effectively Reduces Outpatient Numbers. Post Today. https://www.posttoday.com/smart-life/721315 (accessed Mar 21, 2025)
Lohapaiboonkul, J.; Phannikun, T. Differential Evolution Method for Solving Location and Routing Problems: A Case Study of Palm Collection Points and Transportation in Narathiwat Province. J. Ind. Tech. Ubon Ratchathani Rajabhat Univ. 2019, 9(2), 1–12.
Suwatcharachaitiwong, S.; Siriwongpaisan, N.; Phatchachansiri, R. Medication and Medical Supplies Service System Design for Patients Receiving Medication at Type 1 Pharmacies in Hat Yai, Songkhla; Health Systems Research Institute (HSRI), Targeted Research Program in Medicine and Public Health (Fiscal Year 2022): Nonthaburi, Thailand, November 2023.
Health Insurance System Research Office (HISRO). Cost Analysis of Health Services: A Knowledge Base for the Development of Sustainable Health Service and Financing Systems. https://www.hsri.or.th/news/1/3607 (accessed Mar 21, 2025)
Office of Logistics System Development Strategy. Thailand Logistics Report 2023. https://www.nesdc. go.th /download (accessed Mar 12, 2025)
Prince of Songkla University. PSU Radio Station Policy, Hatyai Hospital and the Burden of Overwork; July 2, 2024. https://psub.psu.ac.th/?p=12272 (accessed March 30, 2025).
Phonin, S.; Likasiri, C.; Pongvuthithum, R.; Chonsiripong, K. Managing Home Healthcare System Using Capacitated Vehicle Routing Problem with Time Windows: A Case Study in Chiang Mai, Thailand. Multidisciplinary Digital Publishing Institute (Logistics) 2025, 9(3), 85. https://doi.org/10.3390/logistics9030085
Atta, S.; Basto-Fernandes, V.; Emmerich, M. Concise Review of Home Health Care Routing and Scheduling Problem. Operations Research Perspectives. 2025, 15, 100347. https://doi.org/10.1016/j.orp.2025.100347
Kordi, G.; Divsalar, A.; Emami, S. Multi-Objective Home Health Care Routing: A Variable Neighborhood Search Method. Optimization Letters. 2023, 17, 2257–2298. https://doi.org/10.1007/s11590-023-01993-y
Abdul Nasir, J.; Kuo, Y.-H. Stochastic Home Care Transportation with Dynamically Prioritized Patients: An Integrated Facility Location, Fleet Sizing, and Routing Approach. Transp. Res. Part B Methodol. 2024, 184, 102949. https://doi.org/10.1016/j.trb.2024.102949
Euchi, J.; Zidi, S.; Laouamer, L. A Hybrid Approach to Solve the Vehicle Routing Problem with Time Windows and Synchronized Visits in Home Health Care. Arab. J. Sci. Eng. 2020, 45, 10637–10652. https://doi.org/10.1007/s13369-020-04828-5
Ransikarbum, K.; Kritchanchai, D.; Chanpuypetch, W.; Niemsakul, J. Central Hospital Location and Distribution Planning Using Integrated K-Means and Vehicle Routing Algorithm in the Healthcare Chain. Oper. Supply Chain Manag. 2024, 17(2), 299–315. http://doi.org/10.31387/oscm0570429
Salami, A.; Afshar-Nadjafi, B.; Amiri, M. A Two-Stage Optimization Approach for Healthcare Facility Location-Allocation Problems with Service Delivering Based on Genetic Algorithm. Int. J. Public Health 2023, 68, 1605015. https://doi.org/10.3389/ijph.2023.1605015
Shi, Y.; Lin, Y.; Li, B.; Li, R. Y. M. A Bi-Objective Optimization Model for the Medical Supplies’ Simultaneous Pickup and Delivery with Drones. Comput. Ind. Eng. 2022, 171, 108389. https://doi.org/10.1016/j.cie.2022.108389
Zaid, A. A.; Asaad, A. R.; Othman, M.; Haj Mohammad, A. Multi-Objective Technology-Based Approach to Home Healthcare Routing Problem Considering Sustainability Aspects. Multidisciplinary Digital Publishing Institute (Logistics) 2024, 8(3), 75. https://doi.org/10.3390/logistics8030075
Phutthaphooltrakun, P.; Raothanachonlakul, P. Location Selection for Blood Distribution Center: Case Study – Rayong Province. Journal of Eastern Management and Technology. 2020, 17(1). https://so06.tci-thaijo.org/index.php/umt-poly/article/view/241672
Tapabut, K.; Chaikram, T.; Rattanopas Suwanlee, S.; Somart, J. Application of Geographic Information System to the Allocation of Emergency Medical Service in the Elderly in Chuen Chom District, Mahasarakham Province. Journal of Science and Technology. 2019, 37 (3). https://li01.tci-thaijo.org/index.php/tstj/article/view/184099
Poomisirisawat, H.; Suwatcharachaitiwong, S.; Sirivongpaisal, N. An Integrated Approach for Designing Healthcare Facilities with a Location-Inventory Model. Science & Technology Asia. 2024, 29(2), 53–62. https://ph02.tci-thaijo.org/index.php/SciTechAsia/article/view/254630
Pan, J.; Deng, Y.; Yang, Y.; Zhang, Y. Location-Allocation Modelling for Rational Health Planning: Applying a Two-Step Optimization Approach to Evaluate the Spatial Accessibility Improvement of Newly Added Tertiary Hospitals in a Metropolitan City of China. Social Science & Medicine. 2023, 338, 116296. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2023.116296
Alghanmi, N.; Alotaibi, R.; Alshammari, S.; Alhothali, A.; Bamasag, O.; Faisal, K. A Survey of Location-Allocation of Points of Dispensing During Public Health Emergencies. Front. Public Health 2022, 10, 811858. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.811858
Zhuo, M.; Li, J.; Zhang, R. Redesigning Deployments of Community Hospitals with a Location-Allocation Model. IFAC-Papers OnLine. 2022, 55 (10), 1272–1277. https://doi.org/10.1016/j.ifacol.2022.09.565
Murad, A.; Faruque, F.; Naji, A.; Tiwari, A. Using the Location-Allocation P-Median Model for Optimising Locations for Health Care Centres in the City of Jeddah. Geospat. Health 2021, 16(2), 1002. https://doi.org/10.4081/gh.2021.1002
Shi, Y.; Boudouh, T.; Grunder, O. A Hybrid Genetic Algorithm for a Home Health Care Routing Problem with Time Window and Fuzzy Demand. Expert Systems with Applications. 2017, 72, 160–176. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2016.12.013
Al Theeb, N.; Abu-Aleqa, M.; Diabat, A. Multi-Objective Optimization of Two-Echelon Vehicle Routing Problem: Vaccines Distribution as a Case Study. Computers & Industrial Engineering. 2024, 187, 109590. https://doi.org/10.1016/j.cie.2023.109590
Euchi, J.; Zidi, S.; Laouamer, L. A Hybrid Approach to Solve the Vehicle Routing Problem with Time Windows and Synchronized Visits in Home Health Care. Computer Engineering and Computer Science. 2020, 45, 10637–10652. https://doi.org/10.1007/s13369-020-04828-5
Durak, Z.; Mutlu, O. Home Health Care Nurse Routing and Scheduling Problem Considering Ergonomic Risk Factors. Heliyon 2024, 10(1), e23896. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e23896
HadjTaieb, S.; Hani, Y.; Moalla Loukil, T.; El Mhamedi, A. Green VRP Applied to Home Health Care Problem. IFAC-PapersOnLine. 2022, 55(10), 3154–3159. https://doi.org/10.1016/j.ifacol.2022.10.214
van Montfort, L.; Dullaert, W.; Leitner, M. Task-Splitting in Home Healthcare Routing and Scheduling. arXiv 2024, arXiv:2406.19288 [math.OC]. https://doi.org/10.48550/arXiv.2406.19288
Zhang, Y.; Zhang, Z. Joint Optimization of Service Routing and Scheduling in Home Health Care. arXiv 2025, arXiv:2505.20474 [math.OC]. https://doi.org/10.48550/arXiv.2505.20474
Paradiso, R.; Roberti, R.; Laganá, D.; Dullaert, W. An Exact Solution Framework for Multitrip Vehicle-Routing Problems with Time Windows. Operations Research. 2020, 68(1), 1–307. https://doi.org/10.1287/opre.2019.1874
Salavati-Khoshghalb, M.; Gendreau, M.; Jabali, O.; Rei, W. An Exact Algorithm to Solve the Vehicle Routing Problem with Stochastic Demands under an Optimal Restocking Policy. European Journal of Operational Research. 2019, 273(1), 175–189. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2018.07.039
Zetina, C. A.; Contreras, I.; Jayaswal, S. An Exact Algorithm for Large-Scale Non-convex Quadratic Facility Location. arXiv. 2021, arXiv:2107.09746. https://doi.org/10.48550/arXiv.2107.09746
Balti, M.; Jemai, A. Route Optimization for Home Healthcare Vehicles. SAGE Journals. 2025, 3(4). https://doi.org/10.1177/27723577241305712
Linfati, R.; Escobar, J. W.; Escalona, J. A Two-Phase Heuristic Algorithm for the Problem of Scheduling and Vehicle Routing for Delivery of Medication to Patients. Math. Probl. Eng. 2018, 2018, 8901873. https://doi.org/10.1155/2018/8901873
Schneider, M.; Gschwind, T.; Vigo, D. Advances in Vehicle Routing and Logistics Optimization: Exact Methods. EURO J. Transp. Logist. 2019, 8, 117–118. https://doi.org/10.1007/s13676-018-0139-6
Perl, J.; Daskin, M. S. A Warehouse Location-Routing Problem. Transportation Research Part B: Methodological. 1985, 19 (5), 381–396. https://doi.org/10.1016/0191-2615(85)90052-9
Kara, I.; Laporte, G.; Bektas, T. A Note on the Lifted Miller–Tucker–Zemlin Subtour Elimination Constraints for the Capacitated Vehicle Routing Problem. European Journal of Operational Research. 2004, 158(3), 793–795. https://doi.org/10.1016/S0377-2217(03)00377-1
Ministry of Public Health. Operational Plan for Fiscal Year 2021; Office of the Permanent Secretary, Ministry of Public Health: Nonthaburi, Thailand, 2020. [Online] Accessed July 17, 2025. Available from http://bps.moph.go.th/new_bps/sites/default/files/plan_ops64.pdf
