การพัฒนาระบบสารสนเทศเพื่อการจัดการองค์ความรู้ท้องถิ่นการย้อมสี จากทรัพยากรธรรมชาติของกลุ่มชาติพันธุ์ อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาองค์ความรู้และภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการย้อมสี จากทรัพยากรธรรมชาติของกลุ่มชาติพันธุ์ อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ (2) พัฒนาระบบสารสนเทศเพื่อการจัดการองค์ความรู้ท้องถิ่นการย้อมสีจากทรัพยากรธรรมชาติของกลุ่มชาติพันธุ์ อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ และ (3) ประเมินประสิทธิผลและความพึงพอใจของผู้ใช้ต่อระบบสารสนเทศที่พัฒนาขึ้น งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงพัฒนา (Research and Development) โดยประยุกต์ใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมของชุมชน (Participatory Action Research: PAR) และดำเนินการตามกระบวนการพัฒนาระบบสารสนเทศ (System Development Life Cycle: SDLC) ข้อมูลถูกเก็บรวบรวมจากเอกสาร และการสัมภาษณ์แบบกึ่งมีโครงสร้างกับปราชญ์ชุมชน เพื่อนำมาวิเคราะห์และออกแบบระบบสารสนเทศเพื่อการจัดการองค์ความรู้ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วยแบบสัมภาษณ์แบบกึ่งมีโครงสร้าง แบบทดสอบก่อนและหลังการใช้ระบบ และแบบสอบถามความพึงพอใจของผู้ใช้ ซึ่งผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้เชี่ยวชาญ 3 คน มีค่าดัชนีความสอดคล้องของเนื้อหา (IOC) อยู่ระหว่าง 0.67-1.00 และแบบสอบถามมีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.92 กลุ่มตัวอย่างในการประเมินระบบ ได้แก่ ผู้ใช้งานที่เกี่ยวข้องกับการจัดการองค์ความรู้ และผู้สนใจ จำนวน 60 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ Paired t-test ได้แก่ ค่าเฉลี่ย () และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (S.D.) ผลการวิจัยพบว่า (1) สามารถรวบรวมองค์ความรู้ด้านการย้อมสีจากทรัพยากรธรรมชาติและจัดหมวดหมู่เป็นฐานข้อมูลองค์ความรู้สำหรับระบบสารสนเทศได้ (2) ระบบสารสนเทศที่พัฒนาขึ้นสามารถจัดเก็บ สืบค้น และเผยแพร่องค์ความรู้ได้อย่างเป็นระบบ และ (3) คะแนนหลังการใช้ระบบสูงกว่าก่อนการใช้ระบบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 แสดงให้เห็นว่า ระบบช่วยส่งเสริมการเรียนรู้และการเข้าถึงองค์ความรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ ผู้ใช้งานมีความพึงพอใจต่อระบบในระดับมากที่สุด (
= 4.53, S.D. = 0.50) สะท้อนให้เห็นว่าระบบสารสนเทศที่พัฒนาขึ้นสามารถสนับสนุนการจัดการและการเผยแพร่องค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นการย้อมสีจากทรัพยากรธรรมชาติของ กลุ่มชาติพันธุ์อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ ได้อย่างเหมาะสม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารวารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสาร ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีหากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสารวารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
กรมการพัฒนาชุมชน. (2568). แผนพัฒนาดิจิทัล ระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2566 -2570) ของกรมการพัฒนาชุมชน ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2568. กรุงเทพมหานคร: กรมการพัฒนาชุมชน.
ชวัลรัตน์ ศรีนวลปาน, บํารุง ศรีนวลปาน, สุชาดา การะกรณ และพัชรินทร โสมปาน. (2567). การใชสื่อมัลติมีเดียในการสื่อสารอัตลักษณ์และภูมิปัญญาท้องถิ่นในยุคดิจิทัล. วารสารสารสนเทศศาสตร์, 42(3), 132-150
เดชดนัย จุ้ยชุม และดิชิตชัย เมตตาริกานนท์. (2560). การพัฒนาฐานข้อมูลเกี่ยวกับภูมิปัญญา ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น ในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม, 11(1), 187-201.
ไทยโรจน์ พวงมณี, อรนุช แสงสุข, นัยนา อรรจนาทร และคชสีห์ เจริญสุข. (2566). การจัดการความรู้ในภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการทอและหัตถกรรมจากเสื่อกกของวิสาหกิจชุมชน บ้านห้วยตาด จังหวัดเลย. วารสารสหวิทยาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 6(5), 2369-2386.
นพรัตน์ ไชยชนะ และรจนา นิลมานนท์. (2568). ทุนวัฒนธรรมเพื่อการพัฒนาชุมชนชาติพันธุ์ชอุ้ง (สโอจ) บ้านทุ่งนา อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. วารสารปาริชาต, 38(1), 143-158.
นภาพร อัศวะรังษีกุล. (2562). ปัญหาของกลุ่มชาติพนัธ์ุในประเทศไทย: อัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่เปลี่ยนแปลง. ใน รายงานการประชุมวิชาการระดับชาติ ครั้งที่ 4 (น. 947-957). กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยรังสิต.
ประเวศ วะสี. (2560). วัฒนธรรมกับการพัฒนาที่ยั่งยืน. กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิหมอชาวบ้าน.
เปรม ถาวรประภาสวัสดิ์. (2568). การส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม. กรุงเทพมหานคร: สำนักวิชาการ สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.
พมิรา รักษ์อรศิลป์. (2567). มรดกชาติ(พันธุ์): ภูมิปัญญาชาติพันธุ์กับการขึ้นทะเบียนมรดก“ของชาติ”. กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
พิชญ์สินี ศรีคำ. (2563). ภูมิปัญญาการย้อมสีธรรมชาติของกลุ่มชาติพันธุ์ในภาคเหนือ. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 14(1), 89–104.
ภาวิณี แสนชนม์, น้ำทิพย์ วิภาวิน, ฉันทนา เวชโอสถศักดา และพธู คูศรีพิทักษ์. (2562). การจัดการสารสนเทศผ้าย้อมครามในประเทศไทย. วารสารวิจัยสมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทยฯ, 12(2), 77–94.
ยุทธพงษ์ ลีลากิจไพศาล, ธนัญภัสร์ ศรีเนธิยวศิน, สุดารัตน์ เทพพิมล สฤษดิ์ ศรีโยธิน และเชษฐา ทรัพย์เย็น. (2568). การสร้างแพลตฟอร์มคลังข้อมูลดิจิทัลสำหรับมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของเขตดุสิต เพื่อนำไปสู่การขับเคลื่อนเชิงนโยบาย. วารสารหาดใหญ่วิชาการ, 23(3), 460-478.
ยุวดี พรธาราพงศ์, อาณัฎ ศิริพิชญ์ตระกูล, ศิรวัชร์ พัฒคุ้ม, บุศรินทร์ มั่นวิชาชัย และสราวุธ มั่นวิชาชัย(2568).การจัดการความรู้จากภูมิปัญญาท้องถิ่นหัตถกรรมจักสาน ผักตบชวาเพื่อการออกแบบสร้างอัตลักษณ์ผลิตภัณฑ์ชุมชนและการส่งเสริมรายได้เชิงพาณิชย์. วารสารปาริชาต, 38(2), 442-458.
วรรณดี สุทธินรากร. (2557). การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมและกระบวนการทางสำนึก. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สยาม.
สุภาภรณ์ รักษามั่น, อลิสา ถาปาลบุตร, ภิญญดา วัฒนฐากูล, ณัฐพงศ์ พลโคตร และจุฑามาศ พีรพัชระ. (2568). การอนุรักษ์ภูมิปัญญาการทำผ้ามัดย้อมสีธรรมชาติโดยสะท้อนอัตลักษณ์บ้านคีรีวง.วารสารนวัตกรรมการบริหารการจัดการและการสื่อสาร, 2(1), 34–52.
อรพินท์ จิตรกร.(2564). การจัดการองค์ความรู้เพื่อการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน. วารสารพัฒนาชุมชน, 18(3), 1–15.
อังคณา จัตตามาศ และอัชฌาพร กว้างสวาสดิ์. (2565). การส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่นด้วยนวัตกรรม ภูมิสารสนเทศสำหรับบริการข้อมูลสารสนเทศชุมชนของอำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์. วารสารวิจัยราชภัฏเชียงใหม่, 23(1), 54-75.
อินทิรา พงษ์นาค. (2565). การสืบทอดโขน : มรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ เพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต. วารสารศิลปกรรมบูรพา, 25(2), 109-124.
เอื้อมพร จันทร์สองดวง และนงค์นิด พระไชยบุญ. (2565). ความหลากชนิดของพืชให้สีและองค์ความรู้ในการย้อมสีธรรมชาติของกลุ่มชาติพันธุ์ไทเขมรในอำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารเกษตรศาสตร์และเทคโนโลยี, 3(3), 106–121.
โอภาส เอี่ยมสิริวงศ์. (2560). การวิเคราะห์และออกแบบระบบ. กรุงเทพมหานคร : ซีเอ็ดยูเคชั่น.
Guo, J., & Ahn, B. (2023). Tacit knowledge sharing for enhancing the sustainability of intangible cultural heritage crafts. Sustainability, 15(20), 1-26.
Hoffe, J.A., George, J.F., & Valacich, J.S. (2011). Modern Systems Analysis anc Design. NJ: Pearson Prentice Hall.
Nonaka, I., & Takeuchi, H. (1995). The knowledge-creating company: How Japanese companies create the dynamics of innovation. New York, NY: Oxford University Press.
Pancharoen, N., Chara, P., Nithisiriwaritkun, W., & Chaisam-Ang, S. (2025)., Participatory Knowledge Management to Enhance Local Wisdom Based on Cultural Capital and Resources on the Thai-Cambodian Border, Surin. Asia Social Issues, 28(2), 1-16.
Tekhanmag, K. (2022). Lessons learned in the knowledge management process. Journal of Faculty of Humanities and Social Sciences Thepsatri Rajabhat University, 13(2), 85–98.
UNESCO. (2024). Community-based inventorying for safeguarding intangible cultural heritage. UNESCO.
Zhang, S., & Shi, M. (2025). Knowledge transfer and the dynamics of intangible cultural heritage. Annals of Tourism Research, 114. doi : 10.1016/j.annals.2025.104015
