ภาวะสุขภาพและความต้องการใช้บริการสุขภาพของประชาชนในเขตรับผิดชอบของศูนย์การแพทย์ปัญญานันทภิกขุ ชลประทาน มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

บทคัดย่อ

การเปลี่ยนแปลงของประชากรโลกทั้งในเชิงโครงสร้างและพฤติกรรมมีสัดส่วนแตกต่างไปจากเดิม ประชากรสูงอายุทั่วโลกเพิ่มมากขึ้นและวัยแรงงานมีจำนวนลดลง ส่งผลต่อความต้องการใช้ระบบบริการสุขภาพที่อาจเปลี่ยนแปลงไป การวิจัยครั้งนี้เป็นเชิงสำรวจเพื่อศึกษาภาวะสุขภาพและความต้องการใช้บริการสุขภาพของประชาชนในเขตการดูแลรับผิดชอบของศูนย์การแพทย์ปัญญานันทภิกขุ ชลประทาน จำนวน 1,537 คน สุ่มเลือกโดยใช้วิธี Multistage Random Sampling จากหน่วยบริการปฐมภูมิทั้ง 7 แห่งในเขตรับผิดชอบ เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามระยะเวลา 3 เดือน วิเคราะห์ข้อมูลทางสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ผลการวิจัยพบว่า จำนวนผู้สูงอายุในกลุ่มตัวอย่างคิดเป็นร้อยละ 34.1 โดยสัดส่วนของผู้สูงอายุในอำเภอปากเกร็ดและจังหวัดนนทบุรี คิดเป็นร้อยละ 47 และ 45 ตามลำดับ รายได้เฉลี่ยต่อเดือนส่วนใหญ่น้อยกว่า 10,000 บาท ร้อยละ 51.1 อาชีพรับจ้างทั่วไปและไม่ได้ประกอบอาชีพ รวมร้อยละ 45.3 และมีรายได้มากกว่า 25,000 บาท ร้อยละ 10.6 มีภาระในการเลี้ยงดูสวัสดิการผู้สูงอายุและสวัสดิการทางสังคมอื่น ๆ เช่น เบี้ยผู้สูงอายุ สิทธิหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้านั้น ส่งผลกระทบสุขภาพของวัยแรงงาน มีสัดส่วนของการไม่ออกกำลังกายร้อยละ 23.1 แต่มีอาหารที่รับประทานมีประโยชน์เป็นประจำหมวดปลา/เนื้อสัตว์ไร้มัน/ถั่ว ร้อยละ 72.9 และผักผลไม้ ร้อยละ 80.5 ภาพรวมทั้งวัยแรงงานและวัยสูงอายุเป็นโรคไม่ติดต่อมากที่สุด ร้อยละ 92.3 โรคความดันโลหิตสูงเป็นโรคที่พบบ่อยที่สุด ร้อยละ 65.8 ประชาชนไม่ได้รับการตรวจสุขภาพประจำปี ร้อยละ 31.3 และไม่ได้รับการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกและตรวจเต้านมด้วยตนเอง ร้อยละ 51 และร้อยละ 48 ตามลำดับ และไม่เคยรับการตรวจฟัน ร้อยละ 42.4 สิทธิการรักษาที่ใช้มากที่สุด คือ สิทธิหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า ร้อยละ 57.2 และเลือกสถานบริการสุขภาพของรัฐ ร้อยละ 82.3 เพราะการเดินทางสะดวก แต่ยังพบมีปัญหาการใช้บริการสุขภาพ ร้อยละ 16.4 เนื่องมาจากระบบให้บริการล่าช้าและรอคิวนาน ร้อยละ 56.6 และบุคลากรสาธารณสุขไม่เพียงพอ ร้อยละ 31.1 ในกลุ่มที่ไม่ใช้สถานบริการสุขภาพจะเลือกการซื้อยามารับประทานเองมากที่สุด ร้อยละ 57.1 และพบว่าประชาชนในอำเภอปากเกร็ดเข้าสู่ระยะสังคมสูงวัยระดับสุดยอด (Super Aged Society) เรียบร้อยแล้ว โดยประชาชน ร้อยละ 10.6 มีภาระในการเลี้ยงดูสวัสดิการทางสังคมต่าง ๆ การเดินทางที่สะดวกเป็นปัจจัยสำคัญในความต้องการใช้บริการสุขภาพ ประชาชนมีความต้องการใช้บริการสุขภาพในหน่วยบริการของรัฐจำนวนมากส่งผลต่อระบบบริการล่าช้าและจำนวนบุคลากรมีไม่เพียงพอ