ผลของสารควบคุมการเจริญเติบโตจากแบคทีเรียเอนโดไฟต์ต่อการขยายพันธุ์พืชวงศ์ขิง ที่หายากและมีคุณค่าทางเศรษฐกิจด้วยเทคนิคเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช
คำสำคัญ:
พืชวงศ์ขิง, แบคทีเรียเอนโดไฟต์, สารควบคุมการเจริญเติบโต, เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจพืชวงศ์ขิงที่หายากและมีคุณค่าทางเศรษฐกิจภายในจังหวัดชัยภูมิและขยายพันธุ์เพิ่มจำนวนให้มากขึ้นด้วยเทคนิคเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชโดยคัดเลือกอาหารสูตรที่เหมาะสมต่อการชักนําให้เกิดยอดและรากจากเนื่อเยื่อพืชวงศ์ขิงโดยใช้ฮอร์โมนพืชจากแบคทีเรียเอนโดไฟต์ไอโซเลท ZCK-8 ร่วมกับฮอร์โมนพืชทางการค้า ผลการวิจัยครั้งนี้พบว่า สามารถรวบรวมพืชวงศ์ขิงจากพื้นที่กลุ่มวิสาหกิจชุมชนกลุ่มสมุนไพรในจังหวัดชัยภูมิ ได้แก่ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนกลุ่มสมุนไพรเพื่อสุขภาพ บ้านท่าทางเกวียน และกลุ่มวิสาหกิจชุมชนวิถีไทบ้านไทรงาม ซึ่งทั้งสองกลุ่มนี้เป็นแหล่งที่มีการใช้พื้นที่ปลูกและรวบรวมพันธุ์เพื่อการอนุรักษ์ด้วย พบว่า มีการปลูกและรวบรวมพันธุกรรมพืชวงศ์ขิง ทั้งหมด 4 สกุล 8 ชนิด ได้แก่ ขิง (Zingiber officinale Roscoe) ไพล (Zingiber cassumunar Roxb.) ข่า (Alpinia galanga (L.) Willd.) กระชาย (Boesenbergia rotunda (L.) Mansf.) ขมิ้นชัน (Curcuma longa L.) ขมิ้นขาว (Curcuma mangga Valeton and Zijp.) บัวสวรรค์หรือปทุมมา (Curcuma alismatifolia) และกระเจียวขาว (Curcuma parviflora) พืชน่าสนใจคือ กระเจียวขาว (Curcuma parviflora) เนื่องจากไม่พบข้อมูลสถานภาพของชนิดพันธุ์ โดยใช้หลักเกณฑ์การจำแนกจาก IUCN Red List และ Threatened Plants in Thailand เมื่อนำไปขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ พบว่า การฟอกฆ่าเชื้อตัวอย่างพืชที่ได้จากสภาพธรรมชาติที่เลือกใช้คือฟอกฆ่าเชื้อครั้งที่ 1 ด้วย 20% สารละลาย Clorox 10 นาที และฟอกฆ่าเชื้อครั้งที่ 2 ด้วย 10% สารละลาย Clorox 10 นาที ทำให้ตัวอย่างพืชมีเปอร์เซ็นต์การปลอดเชื้อ 96% นอกจากนี้ตัวอย่างพืชสามารถเพิ่มจำนวนได้ดีที่สุด 2.5 ยอด/ชิ้นเนื้อเยื่อ เมื่อทดลองใช้อาหารสูตร MS ที่เติมฮอร์โมน TDZ ร่วมกับฮอร์โมน IAA จากแบคทีเรียเอนโดไฟต์แทนฮอร์โมนทางการค้า NAA (1:0.1 มิลลิกรัมต่อลิตร) พบว่า สามารถชักนำให้ต้นอ่อนเกิดยอด ร้อยละ 100 และมีจำนวนยอดเฉลี่ยมากที่สุด 2.25 ยอด/ชิ้นส่วนพืช นอกจากนี้สูตรอาหารที่เติม IAA จากไอโซเลต ZCK-8 0.1 มิลลิกรัมต่อลิตร เพียงอย่างเดียว ทำให้ชิ้นส่วนพืชมีจำนวนรากและความยาวรากเฉลี่ยมากที่สุดด้วย จากผลการทดลองดังกล่าวแสดงให้เห็นว่าฮอร์โมน IAA จากไอโซเลต ZCK-8 สามารถชักนำการเพิ่มจำนวนยอดและรากของตัวอย่างพืชได้ดีใกล้เคียงกับฮอร์โมนทางการค้า NAA
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Larsen, K., and Larsen, S. S. (2006). Gingers of Thailand. Queen Sirikit Botanic Garden.
Khamtang, L., Saensouk, S., Saensouk, P., and Thanonkeo, S. (2014). Species diversity utilization of Zingiberaceae in Phu Laen Kha National Park, Chaiyaphum province. Asia-Pacific Journal of Science and Technology, 19(6), 794-803. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/APST/article/view/83060 (in Thai)
Autaijamsripon, J., Jirakiattikul, Y., and Rithichai, P. (2018). Effect of plant growth regulators on in vitro shoot multiplication and root induction of Ocimum sanctum L. (Holy basil purple type). Thai Science and Technology Journal, 27(4), 630-638. https://doi.org/10.14456/tstj.2019.49 (in Thai)
Khan, Z., and Doty, L. S. (2009). Characterization of bacterial endophytes of sweet potato plants. Plant and Soil, 322, 197-207. https://doi.org/10.1007/s11104-009-9908-1
Naveed, M., Mitter, B., Yousaf, S., Pastar, M., Afzal, M., and Sessitsch, A. (2014). The endophyte Enterobacter sp. FD17: A maize growth enhancer selected based on rigorous testing of plant beneficial traits and colonization characteristics. Biology and Fertility of Soils, 50, 249-262. https://doi.org/10.1007/s00374-013-0854-y
Weyens, N., van der Lelie, D., Taghavi, S., Newman, L., and Vangronsveld, J. (2009). Exploiting plant–microbe partnerships to improve biomass production and remediation. Trends in Biotechnology, 27(10), 591-598. https://doi.org/10.1016/j.tibtech.2009.07.006
Khianngam, S., Meetum, P., Na Chiangmai, P., and Tanasupawat, S. (2023). Identification and optimization of indole-3-acetic acid production of endophytic bacteria and their effects on plant growth. Tropical Life Sciences Research, 34(1), 219-239. https://doi.org/10.21315/tlsr2023.34.1.12
Phurailatpam, L., Gupta, A., Sahu, P. K., & Mishra, S. (2024). Inoculation with native bacterial endophytes promote adventitious rooting and plant growth in Piper longum L. Symbiosis, 93(2), 229-240. https://doi.org/10.1007/s13199-024-01001-6
Tsavkelova, E. A., Volynchikova, E. A., Potekhina, N. V., Lavrov, K. V., & Avtukh, A. N. (2024). Auxin production and plant growth promotion by Microbacterium albopurpureum sp. nov. from the rhizoplane of leafless Chiloschista parishii Seidenf. orchid. Frontiers in Plant Science, 15, Article 1360828. https://doi.org/10.3389/fpls.2024.1360828
Murashige, T., and Skoog, F. (1962). A revised medium for rapid growth and bio assays with tobacco tissue cultures. Plant Physiology, 15, 473-497. https://doi.org/10.1111/j.1399-3054.1962.tb08052.x
Lipková, N., Medo, J., Artimová, R., Maková, J., Petrová, J., Javoreková, S., and Michalko, J. (2021). Growth promotion of rapeseed (Brassica napus L.) and blackleg disease (Leptosphaeria maculans) suppression mediated by endophytic bacteria. Agronomy, 11(10), Article 1966. https://doi.org/10.3390/agronomy11101966
Phechphakdee, T., Saensouk, S., and Saensouk, P. (2020). Diversity, conservation status and traditional uses of family Zingiberaceae in Nong Phok District, Roi Et Province. Koch Cha Sarn Journal of Science, 42(2), 70-82. Retrieved from https://li01.tci-thaijo.org/index.php/kochasarn/article/view/253190
National Parks Board Singapore. (n.d.). Curcuma parviflora (Zingiberaceae). Flora Fauna Web. Retrieved June 4, 2025, from https://www.nparks.gov.sg/florafaunaweb/flora/1/9/1905
Toume, K., Sato, M., Koyano, T., and Ishibashi, M. (2005). Cytotoxic dimeric sesquiterpenoids from Curcuma parviflora: Isolation of three new parviflorenes and absolute stereochemistry of parviflorenes A, B, D, F, and G. Tetrahedron, 61(47), 11311-11321. https://doi.org/10.1016/j.tet.2005.08.072
Muangsan, N., Maensiri, D., Grote, J. P., Machikowa, T., and Saensouk, P. (2018). Conservation and propagation of rare and economic plants (Zingiberaceae), plant genetic conservation project under the Royal Initiative of Her Royal Highness, Princess Maha Chakri Sirindhorn (RSPG) (Report No. 282817). Suranaree University of Technology. (in Thai)
Prathanturarug, S., Soonthornchareonnon, N., Chuakul, W., Phaidee, Y., and Saralamp, P. (2003). High-frequency shoot multiplication in Curcuma longa L. using thidiazuron. Plant Cell Reports, 21, 1054-1059. https://doi.org/10.1007/s00299-003-0629-2
Zhang, S., Liu, N., Sheng, A., Ma, G., and Wu, G. (2011). Direct and callus-mediated regeneration of Curcuma soloensis Valeton (Zingiberaceae) and ex vitro performance of regenerated plants. Scientia Horticulturae, 130(4), 899-905. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2011.08.038
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ สาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
วารสารมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ สาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี อยู่ภายใต้การอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 4.0 International (CC-BY-NC-ND 4.0) เว้นแต่จะระบุไว้เป็นอย่างอื่น โปรดอ่านหน้านโยบายของวารสารสำหรับข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับการเข้าถึงแบบเปิด ลิขสิทธิ์ และการอนุญาต
