การพัฒนาหลักสูตรชีววิทยาเชิงสมรรถนะสู่ทศวรรษใหม่: จากแนวโน้มโลกสู่นโยบายไทยและข้อเสนอเชิงนวัตกรรม
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ในทศวรรษที่ 21 การศึกษาชีววิทยาเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจเชิงชีวภาพและสังคมฐานนวัตกรรม ท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีดิจิทัล ปัญญาประดิษฐ์และวิกฤตความยั่งยืน บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์แนวโน้มการพัฒนาหลักสูตรชีววิทยาในระดับสากล และนำเสนอข้อเสนอเชิงนวัตกรรมเพื่อยกระดับหลักสูตรชีววิทยาไทยสู่ทศวรรษใหม่ (พ.ศ. 2570-2579) โดยสังเคราะห์ข้อมูลจากรายงานขององค์การระดับโลก (OECD, UNESCO, WEF)
และเปรียบเทียบบริบทหลักสูตรของประเทศผู้นำด้านการศึกษา
ผลการวิเคราะห์พบว่า ทิศทางหลักสูตรโลกมุ่งเน้นการเปลี่ยนผ่านจากหลักสูตรฐานเนื้้อหาสู่หลักสูตรฐานสมรรถนะที่เน้นการแก้ปัญหาระดับโลก จึงนำเสนอกรอบสมรรถนะชีววิทยาของไทย (TBCF) ซึ่งบูรณาการ 3 มิติหลัก ได้แก่ 1) สมรรถนะนวัตกรรมชีวภาพ ผ่านการเรียนรู้ เชิงสืบเสาะผสาน การออกแบบเชิงวิศวกรรม (IBED) 2) ความฉลาดรู้ดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ รวมถึงชีวสารสนเทศศาสตร์ และ 3) การคิดเชิงระบบเพื่อความยั่งยืน ผ่านแนวคิดการคิดเชิงสีเขียว ข้อเสนอเชิงนโยบายเสนอให้มุ่งเน้้นการปฏิรูปโครงสร้างหลักสูตรให้มีความเชื่อมโยงแนวตั้งและแนวนอนการจัดทำคลังภาระงานการปฏิบัติ และการพัฒนาสมรรถนะวิชาชีพครูสู่การเป็นผู้อำนวยการเรียนรู้นวัตกรรม เพื่อให้หลักสูตรชีววิทยาไทยสามารถขับเคลื่อนทรัพยากรมนุษย์ให้พร้อมรับความท้าทายในอนาคตได้อย่างยั่งยืน
Article Details
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารคุรุสภาวิทยาจารย์ ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการคุรุสภาวารสารไม่จาเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารคุรุสภาวิทยาจารย์ ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารคุรุสภาวิทยาจารย์ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนาทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทาการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักอักษรณ์จากวารสารคุรุสภาวิทยาจารย์ก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2567). นโยบายการศึกษาของกระทรวงศึกษาธิการ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568-2569. สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ. https://www.moe.go.th/นโยบายการศึกษา68-69/
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.). (2557). รูปแบบการเรียนการสอนที่พัฒนากระบวนการคิดระดับสูง วิชาชีววิทยา ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย. https://biology.ipst.ac.th /?p=688
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.). (2560ก). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลางกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560). https://www.ipst.ac.th/curriculum
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.). (2560ข). คู่มือการใช้หลักสูตรรายวิชาเพิ่มเติมวิทยาศาสตร์กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551
วิชาชีววิทยา ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย. https://www.scimath.org/e-books/8416/flippingbook/78/
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.). (2565). สสวท. พัฒนาครูจัดการเรียนรู้ฐานสมรรถนะทันโลกยุคใหม่ตามแผน 5 ปี (พ.ศ. 2566-2570). https://www.ipst.ac.th/news/28579/20220614-ipst-3i-2h.html
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.). (2567). ประเด็นการส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ฐานสมรรถนะตามห่วงโซ่คุณค่า. กระทรวงศึกษาธิการ. https://www.moe.go.th/wp-content/uploads/2024/11/4.1--ประเด็นการส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ฐานสมรรถนะ.pdf
สำนักงานบริหารพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา (สบน.). (2567). คู่มือการจัดทำหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะ. https://www.edusandbox.com /13-3-24-cbe/
สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.). (2567). รายงานสถานการณ์ วิทยาศาสตร์์ วิจัยและนวัตกรรม ปี 2566-2567. https://www.tsri.or.th/
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (สกศ.). (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560-2579. กระทรวงศึกษาธิการ. https://www.moe.go.th/แผนการศึึกษาแห่่งชาติิ-พ-ศ-2560/
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.). (2567). รายงานประจำปี 2567 .https://www.nstda.or.th/home/nstda_post/annual-report-2567/
สุภิสรา สมศรี, พรสวรรค์ หล่อวงษ์ และ พัชนี วงค์ตา. (2567). ผลการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ตามแนวสะเต็มศึกษา โดยใช้กระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรม เพื่อพัฒนาการรู้ เรื่อง วิทยาศาสตร์ เรื่องสภาพสมดุลของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4. วารสารพัฒนาการเรียนการสอน มหาวิทยาลัยรังสิต, 15(1), 151-166.
Ausubel, D. P. (1968). Educational Psychology: A Cognitive View. Holt, Rinehart and Winston.
Bruner, J. S. (1960). The Process of Education. Harvard University Press. https://www.hup.harvard.edu/books/9780674710016
Finnish National Agency for Education (EDUFI). (2020). National Core Curriculum for General Upper Secondary Education. https://www.oph.fi/en/national-corecurriculum-general-upper-secondary-education
Huling, M., & Dwyer, J. S. (2018). Designing Meaningful STEM Lessons. NSTA Press.
International Association for the Evaluation of Educational Achievement (IEA). (2020). TIMSS 2019 International Results in Mathematics and Science. https://timss2019.org/reports/
Korea Institute for Curriculum and Evaluation (KICE). (2022). 2022 Revised National Curriculum (Science and Biology Sections). http://kice.re.kr
Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology, Japan (MEXT). (2022). Course of Study for Science Education (Science for Society Integration). https://www.mext.go.jp/en/unesco/title04/detail04/sdetail04/1375712.htm
Ministry of Education, Singapore (MOE). (2024). A-Level H2 Biology Syllabus (9744). Singapore Examinations and Assessment Board. https://www.seab.gov.sg/docs/default-source/ national-examinations/syllabus/alevel/2025/9744_y25_sy.pdf
Next Generation Science Standards (NGSS). (2013). High School Life Science. https://www.next genscience.org/sites/default/files/HS%20LS%20topics%20combined%206.13.13.pdf
Organisation for Economic Co-Operation and Development (OECD). (2019). The Future of Education and Skills 2030. https://www.oecd.org/en/about/projects/future-of-education-and-skills-2030.html
Organisation for Economic Co-Operation and Development (OECD). (2023). PISA 2022 Results (Volume I): The State of Learning and Equity in Education. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/53f23881-en
Organisation for Economic Co-Operation and Development (OECD). (2025). What Should Teachers Teach and Students Learn in a Future of Powerful AI?. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/what-should-teachersteach-and-students-learn-in-a-future-of-powerful-ai_ca56c7d6-en.html
United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (2021a). AI and Education: Guidance for Policy-Makers. UNESCO. https://www.unesco.org/en/articles /ai-and-education-guidance-policy-makers
United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (2021b). Reimagining Our Futures Together: A New Social Contract for Education. UNESCO. https://www.unesco.org/en/articles/reimagining-our-futurestogether-new-social-contract-education
World Economic Forum. (2023). The Future of Jobs Report 2023. https://www.weforum.org/ publications/the-future-of-jobs-report-2023/
World Economic Forum. (2025). The Future of Jobs Report 2025. https://www.weforum.org/ publications/
the-future-of-jobs-report-2025/
